Świadectwo charakterystyki energetycznej, nazywane potocznie świadectwem energetycznym, to dokument określający zapotrzebowanie budynku lub jego części na energię potrzebną do użytkowania nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem. Uwzględnia między innymi energię wykorzystywaną na potrzeby ogrzewania, wentylacji, przygotowania ciepłej wody użytkowej i chłodzenia, a w przypadku budynków niemieszkalnych również oświetlenia.
Do jego sporządzenia potrzebne są informacje dotyczące konstrukcji budynku, zastosowanych materiałów, izolacji termicznej, powierzchni, stolarki okiennej i drzwiowej oraz instalacji technicznych. Im dokładniejsze dane otrzyma osoba sporządzająca świadectwo, tym mniej parametrów trzeba ustalać na podstawie oględzin, dostępnych informacji technicznych lub wartości przyjmowanych zgodnie z obowiązującą metodologią.
Nie oznacza to jednak, że brak kompletnego projektu automatycznie uniemożliwia wykonanie świadectwa. W przypadku starszych domów i mieszkań dokumentacja często jest niepełna, została zagubiona albo nie odpowiada obecnemu stanowi nieruchomości ze względu na przeprowadzone remonty. Wówczas konieczne może być zebranie dodatkowych informacji, wykonanie oględzin lub inwentaryzacji.
Poniżej wyjaśniamy, jakie dokumenty są potrzebne do świadectwa energetycznego, jakie dane warto przygotować dla domu i mieszkania oraz co zrobić, jeżeli nie dysponujesz pełną dokumentacją techniczną.
Dokumenty do świadectwa energetycznego – co warto przygotować?
Nie istnieje jedna identyczna lista dokumentów dla każdego budynku. Zakres potrzebnych informacji zależy między innymi od rodzaju nieruchomości, jej wieku, dostępnej dokumentacji, zastosowanych instalacji oraz tego, czy świadectwo jest sporządzane dla całego budynku, czy tylko jego części, np. lokalu mieszkalnego.
W praktyce szczególnie przydatne są następujące dokumenty i informacje.
Projekt budowlany lub projekt techniczny
Projekt jest jednym z najważniejszych źródeł informacji o budynku. Może zawierać dane dotyczące:
- konstrukcji ścian zewnętrznych,
- rodzaju i grubości materiałów izolacyjnych,
- konstrukcji dachu i stropów,
- podłogi na gruncie,
- wymiarów budynku,
- powierzchni pomieszczeń,
- stolarki okiennej i drzwiowej,
- zastosowanych instalacji,
- źródła ogrzewania,
- sposobu przygotowania ciepłej wody użytkowej,
- wentylacji oraz chłodzenia.
Jeżeli dla budynku sporządzono projekt techniczny, przy opracowywaniu świadectwa mogą zostać wykorzystane informacje zawarte w jego charakterystyce energetycznej, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych podczas realizacji inwestycji.
Szczególnie w przypadku nowych budynków warto więc przygotować nie tylko pierwotny projekt, ale również informacje o zmianach wykonanych w trakcie budowy.
Rzuty kondygnacji
Rzuty pozwalają określić geometrię budynku lub lokalu. Na ich podstawie można ustalić między innymi układ i wymiary pomieszczeń, powierzchnię budynku oraz rozmieszczenie ścian zewnętrznych.
Przydatne są rzuty:
- parteru,
- kolejnych pięter,
- poddasza,
- piwnicy,
- garażu, jeżeli znajduje się w bryle budynku.
W przypadku mieszkania szczególnie pomocny jest rzut lokalu z zaznaczonymi wymiarami oraz jego położeniem względem pozostałych części budynku.
Przekroje budynku
Przekrój pozwala odczytać między innymi wysokość kondygnacji, konstrukcję stropów i dachu oraz wzajemne położenie ogrzewanych i nieogrzewanych części budynku.
Może mieć znaczenie np. wtedy, gdy nad mieszkaniem znajduje się nieogrzewany strych albo część budynku przylega do garażu, piwnicy lub innego pomieszczenia o odmiennej temperaturze.
Opis techniczny
Opis techniczny często zawiera informacje, których nie można odczytać bezpośrednio z rzutów. Dotyczy to przede wszystkim rodzaju i grubości poszczególnych warstw przegród budowlanych.
Przydatne mogą być dane dotyczące:
- materiału konstrukcyjnego ścian,
- rodzaju ocieplenia,
- grubości izolacji,
- konstrukcji stropów,
- sposobu ocieplenia dachu,
- izolacji podłogi na gruncie,
- parametrów okien i drzwi.
Informacje te pozwalają określić właściwości cieplne przegród i obliczyć straty energii przez obudowę budynku.
Jakie dane dotyczące ogrzewania są potrzebne?
Źródło ogrzewania ma duże znaczenie dla charakterystyki energetycznej nieruchomości. Warto przygotować możliwie dokładne informacje o zastosowanym systemie.
W zależności od budynku mogą to być dane dotyczące:
- kotła gazowego,
- kotła na paliwo stałe,
- pompy ciepła,
- ogrzewania elektrycznego,
- ogrzewania miejskiego,
- instalacji grzejnikowej,
- ogrzewania podłogowego,
- innych systemów grzewczych.
Przydatne są przede wszystkim nazwa i rodzaj urządzenia, sposób zasilania, jego podstawowe parametry techniczne oraz – jeśli są dostępne – dokumentacja producenta, karta techniczna lub instrukcja urządzenia.
Jeżeli źródło ciepła było wymieniane, warto podać również rok modernizacji.
Dane dotyczące przygotowania ciepłej wody użytkowej
Kolejnym elementem uwzględnianym przy określaniu charakterystyki energetycznej jest przygotowanie ciepłej wody użytkowej.
Należy określić przede wszystkim, w jaki sposób woda jest podgrzewana. Może odpowiadać za to np.:
- ten sam kocioł, który ogrzewa budynek,
- oddzielny podgrzewacz gazowy,
- bojler elektryczny,
- pompa ciepła,
- sieć ciepłownicza,
- instalacja solarna.
W przypadku bardziej rozbudowanych instalacji przydatne mogą być również informacje dotyczące zasobnika ciepłej wody oraz sposobu prowadzenia i izolacji instalacji.
Informacje o wentylacji
Sposób wentylacji wpływa na zapotrzebowanie budynku na energię. Należy więc ustalić, jaki system zastosowano w nieruchomości.
Najczęściej spotykane są:
- wentylacja grawitacyjna,
- wentylacja mechaniczna wywiewna,
- wentylacja mechaniczna nawiewno-wywiewna,
- wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła, czyli rekuperacją.
Jeżeli w budynku znajduje się rekuperator, warto przygotować jego dokumentację techniczną, w szczególności informacje dotyczące sprawności odzysku ciepła.
Klimatyzacja i system chłodzenia
Jeżeli budynek jest wyposażony w instalację chłodzenia, również należy przekazać informacje na jej temat.
Może dotyczyć to między innymi:
- klimatyzatorów typu split lub multisplit,
- centralnych systemów chłodzenia,
- pomp ciepła wykorzystywanych również do chłodzenia.
W budynkach mieszkalnych instalacja chłodzenia nie zawsze występuje, ale w przypadku biur, lokali usługowych i większych obiektów niemieszkalnych może stanowić istotny element charakterystyki energetycznej.
Czy potrzebne są informacje o oświetleniu?
W przypadku budynków niemieszkalnych charakterystyka energetyczna obejmuje również energię wykorzystywaną przez wbudowaną instalację oświetlenia.
Dlatego przy sporządzaniu świadectwa dla biura, budynku usługowego lub innego obiektu niemieszkalnego mogą być potrzebne dodatkowe informacje dotyczące instalacji oświetleniowej.
W przypadku typowego mieszkania lub domu jednorodzinnego zakres danych jest pod tym względem prostszy.
Jakie informacje o oknach i drzwiach przygotować?
Stolarka okienna i drzwiowa jest częścią obudowy cieplnej budynku, dlatego jej parametry mają znaczenie dla obliczeń.
Warto przygotować informacje dotyczące:
- rodzaju okien,
- liczby szyb,
- materiału ram,
- roku montażu,
- wymiarów okien,
- współczynnika przenikania ciepła Uw, jeżeli jest znany,
- rodzaju drzwi zewnętrznych.
Jeżeli okna zostały wymienione podczas remontu, należy przekazać dane dotyczące obecnej stolarki, a nie wyłącznie rozwiązania zapisanego w pierwotnym projekcie.
Dokumentacja producenta, faktura, karta produktu lub informacje zapisane na ramie czy pakiecie szybowym mogą pomóc w ustaleniu parametrów zastosowanych okien.
Informacje o ociepleniu ścian, dachu i stropów
Jednym z najważniejszych elementów wpływających na straty ciepła jest izolacyjność przegród budowlanych.
Jeżeli budynek był docieplany, warto ustalić:
- rok wykonania termomodernizacji,
- rodzaj zastosowanego materiału,
- grubość izolacji,
- zakres wykonanych prac.
Przykładowo należy wskazać, czy wykonano:
- ocieplenie ścian zewnętrznych,
- ocieplenie dachu lub poddasza,
- izolację stropu nad piwnicą,
- izolację podłogi na gruncie,
- docieplenie stropodachu.
Jeżeli znane są dokładne materiały i ich grubości, należy przekazać te informacje osobie sporządzającej świadectwo.
Dokumenty potrzebne do świadectwa energetycznego domu
W przypadku domu jednorodzinnego warto przygotować przede wszystkim:
- projekt budowlany lub techniczny,
- rzuty wszystkich kondygnacji,
- przekroje budynku,
- opis techniczny,
- informacje o powierzchni budynku,
- dane dotyczące ścian, stropów, dachu i podłogi,
- informacje o grubości i rodzaju izolacji,
- dane dotyczące okien i drzwi,
- informacje o źródle ogrzewania,
- dane dotyczące przygotowania ciepłej wody,
- informacje o wentylacji,
- informacje o klimatyzacji, jeżeli występuje,
- dokumentację instalacji OZE, np. kolektorów słonecznych lub innych systemów mających znaczenie dla bilansu energetycznego,
- informacje o przeprowadzonych termomodernizacjach.
Jeżeli rzeczywisty stan budynku różni się od projektu, należy poinformować o wszystkich istotnych zmianach.
Dokumenty potrzebne do świadectwa energetycznego mieszkania
W przypadku lokalu mieszkalnego zakres informacji może być inny niż dla całego domu.
Przydatne są między innymi:
- rzut mieszkania,
- powierzchnia użytkowa lokalu,
- wysokość pomieszczeń,
- informacje o ścianach zewnętrznych,
- liczba i wymiary okien,
- informacje o rodzaju stolarki,
- sposób ogrzewania,
- sposób przygotowania ciepłej wody,
- informacje o wentylacji,
- informacje o położeniu mieszkania w budynku.
Znaczenie może mieć również to, czy lokal znajduje się:
- na parterze,
- na ostatniej kondygnacji,
- nad ogrzewanym mieszkaniem,
- nad garażem lub piwnicą,
- pod ogrzewanym mieszkaniem,
- pod nieogrzewanym poddaszem,
- w środkowej części budynku,
- na narożniku budynku.
W przypadku mieszkania część danych technicznych może znajdować się w dokumentacji całego budynku. Jeżeli właściciel lokalu jej nie posiada, niektóre informacje można próbować uzyskać od zarządcy, administratora, wspólnoty lub spółdzielni mieszkaniowej.
Czy do świadectwa energetycznego potrzebne są rachunki za prąd lub gaz?
Rachunki za energię nie stanowią podstawy do określenia charakterystyki energetycznej budynku w taki sposób, jak ma to miejsce przy analizie rzeczywistego zużycia.
Świadectwo określa obliczeniowe zapotrzebowanie na energię zgodnie z obowiązującą metodologią, a nie wyłącznie na podstawie historycznych rachunków właściciela.
Rzeczywiste zużycie energii zależy przecież również od zachowania użytkowników, np. temperatury utrzymywanej we wnętrzach, liczby mieszkańców, zużycia ciepłej wody czy sposobu wietrzenia pomieszczeń.
Dlatego dwa identyczne mieszkania mogą generować różne rachunki, mimo bardzo podobnej charakterystyki energetycznej.
Czy świadectwo można wykonać bez projektu budowlanego?
Brak projektu budowlanego nie musi oznaczać, że wykonanie świadectwa jest niemożliwe.
Problem ten często dotyczy:
- starszych domów,
- kamienic,
- mieszkań w starszych blokach,
- budynków wielokrotnie przebudowywanych,
- nieruchomości, których dokumentacja została zagubiona.
W takiej sytuacji należy przekazać wszystkie dostępne informacje dotyczące budynku. Osoba sporządzająca świadectwo może potrzebować dodatkowych danych, dokumentów lub oględzin nieruchomości.
Pomocne mogą być:
- stare rzuty i szkice,
- dokumentacja remontowa,
- pozwolenia i zgłoszenia dotyczące przebudowy,
- faktury za okna lub materiały izolacyjne,
- dokumentacja urządzeń grzewczych,
- informacje od zarządcy lub administratora,
- dokumentacja wspólnoty lub spółdzielni,
- zdjęcia wykonane podczas remontu,
- informacje o technologii i okresie budowy.
Szczególnie cenne są materiały dokumentujące elementy, których po zakończeniu prac nie można już łatwo sprawdzić, np. grubość izolacji znajdującej się pod elewacją lub w konstrukcji dachu.
Co zrobić, gdy dokumentacja nie odpowiada rzeczywistemu stanowi budynku?
Sam fakt posiadania projektu nie oznacza jeszcze, że wszystkie zawarte w nim dane są aktualne.
W wielu nieruchomościach na przestrzeni lat wykonywane są prace takie jak:
- wymiana okien,
- wymiana drzwi,
- ocieplenie elewacji,
- docieplenie poddasza,
- zmiana sposobu ogrzewania,
- montaż pompy ciepła,
- wykonanie rekuperacji,
- montaż klimatyzacji,
- przebudowa pomieszczeń.
Przy sporządzaniu świadectwa należy brać pod uwagę rzeczywisty stan nieruchomości, dlatego warto poinformować wykonawcę o wszystkich zmianach wprowadzonych względem pierwotnej dokumentacji.
Jak przygotować budynek do oględzin?
Jeżeli do ustalenia parametrów nieruchomości potrzebne są oględziny, warto wcześniej umożliwić dostęp do miejsc istotnych z punktu widzenia charakterystyki energetycznej.
W zależności od rodzaju budynku mogą to być:
- wszystkie kondygnacje,
- kotłownia,
- poddasze,
- piwnica,
- garaż,
- pomieszczenia techniczne,
- urządzenia grzewcze,
- centrala wentylacyjna,
- zasobnik ciepłej wody.
Warto również zebrać w jednym miejscu dokumentację urządzeń oraz informacje dotyczące remontów.
Dzięki temu można ograniczyć konieczność późniejszego uzupełniania brakujących danych.
Najważniejsze parametry budynku potrzebne do obliczeń
Podczas przygotowywania świadectwa analizuje się wiele cech budynku i jego instalacji. Do najważniejszych należą między innymi:
Powierzchnia użytkowa – jeden z podstawowych parametrów opisujących budynek lub lokal.
Geometria budynku – obejmuje między innymi powierzchnie ścian, dachów, podłóg, okien i drzwi.
Przegrody zewnętrzne – elementy oddzielające przestrzeń o regulowanej temperaturze od środowiska zewnętrznego albo przestrzeni o innych warunkach cieplnych.
Współczynnik przenikania ciepła U – określa właściwości cieplne przegrody. Im niższa wartość współczynnika U, tym mniejszy przepływ ciepła przez daną przegrodę przy pozostałych porównywalnych warunkach.
System ogrzewania – źródło ciepła oraz sposób jego dystrybucji w budynku.
System przygotowania ciepłej wody – sposób podgrzewania i dostarczania ciepłej wody użytkowej.
Wentylacja – sposób wymiany powietrza w budynku.
Chłodzenie – system wykorzystywany do utrzymywania odpowiedniej temperatury w okresach wymagających chłodzenia.
Dopiero zestawienie tych informacji umożliwia obliczenie charakterystyki energetycznej nieruchomości.
Jakie wskaźniki znajdziesz na świadectwie energetycznym?
Świadectwo zawiera kilka wskaźników pozwalających opisać charakterystykę energetyczną nieruchomości. Wśród najważniejszych znajdują się:
- EU – energia użytkowa,
- EK – energia końcowa,
- EP – nieodnawialna energia pierwotna,
- udział odnawialnych źródeł energii,
- jednostkowa wielkość emisji CO₂.
Wskaźniki te odnoszą się do różnych etapów wykorzystania energii i nie powinny być traktowane jako proste odwzorowanie wysokości przyszłych rachunków za ogrzewanie.
Świadectwo energetyczne a audyt energetyczny – to nie jest ten sam dokument
Świadectwa charakterystyki energetycznej nie należy utożsamiać z audytem energetycznym.
Świadectwo ma przede wszystkim określić charakterystykę energetyczną budynku lub jego części zgodnie z obowiązującą metodologią.
Audyt energetyczny jest natomiast znacznie bardziej rozbudowanym opracowaniem stosowanym przede wszystkim przy planowaniu termomodernizacji i analizowaniu opłacalności poszczególnych wariantów inwestycji.
Nie oznacza to jednak, że świadectwo jest całkowicie pozbawione informacji dotyczących możliwych zmian w budynku. Zgodnie z ustawą świadectwo zawiera również zalecenia określające zakres i rodzaj robót budowlano-instalacyjnych, które mogą poprawić charakterystykę energetyczną budynku lub jego części.
Zakres tych informacji nie jest jednak odpowiednikiem szczegółowego audytu termomodernizacyjnego wraz z analizą ekonomiczną wariantów inwestycji.
Czy osoba sporządzająca świadectwo musi mieć uprawnienia?
Świadectwa charakterystyki energetycznej mogą być sporządzane przez osoby spełniające wymagania określone w przepisach i wpisane do odpowiedniego wykazu w Centralnym Rejestrze Charakterystyki Energetycznej Budynków.
W rejestrze można sprawdzić osoby uprawnione do sporządzania świadectw. Sam dokument również otrzymuje numer nadawany w centralnym rejestrze.
Dlatego przed zleceniem usługi warto upewnić się, że wykonawca znajduje się w oficjalnym wykazie.
Jak długo ważne jest świadectwo energetyczne?
Świadectwo charakterystyki energetycznej jest co do zasady ważne przez 10 lat od dnia jego sporządzenia.
Może jednak stracić ważność wcześniej, jeżeli w budynku zostaną wykonane roboty budowlano-instalacyjne powodujące zmianę jego charakterystyki energetycznej.
Przykładem może być:
- wymiana okien,
- docieplenie budynku,
- zmiana źródła ogrzewania,
- inne istotne zmiany wpływające na parametry energetyczne nieruchomości.
Jeżeli więc dysponujesz kilkuletnim świadectwem, ale od czasu jego wykonania przeprowadzono znaczącą termomodernizację, należy sprawdzić, czy dokument nadal może być wykorzystywany.
Najczęstsze problemy przy kompletowaniu dokumentów
Przy przygotowaniu świadectwa często pojawiają się podobne trudności.
Brak informacji o grubości ocieplenia
Właściciel wie, że budynek został ocieplony, ale nie zna rodzaju lub grubości zastosowanego materiału.
Warto wtedy poszukać faktur, dokumentacji remontowej, zdjęć wykonanych podczas prac lub informacji od poprzedniego właściciela.
Projekt jest starszy niż sam budynek w obecnym stanie
Projekt może pokazywać rozwiązania, które później zostały zmienione podczas budowy albo remontu.
W takim przypadku należy wskazać rzeczywisty zakres zmian.
Brak dokumentacji urządzenia grzewczego
Jeżeli nie zachowała się karta techniczna, warto przygotować przynajmniej dokładną nazwę producenta i model urządzenia, które mogą pozwolić na identyfikację jego parametrów.
Brak dokumentacji mieszkania
W budownictwie wielorodzinnym część informacji dotyczących konstrukcji budynku może znajdować się u zarządcy, administratora, wspólnoty lub spółdzielni.
Checklista – co przygotować przed zamówieniem świadectwa?
Przed kontaktem z osobą sporządzającą świadectwo warto zebrać:
- projekt budowlany lub techniczny, jeżeli jest dostępny,
- rzuty i przekroje,
- powierzchnię użytkową,
- podstawowe wymiary nieruchomości,
- informacje o konstrukcji ścian,
- informacje o ociepleniu ścian, dachu i podłogi,
- dane dotyczące okien i drzwi,
- informacje o źródle ogrzewania,
- dokumentację kotła lub pompy ciepła,
- informacje o przygotowaniu ciepłej wody,
- informacje o rodzaju wentylacji,
- dane dotyczące rekuperacji,
- informacje o klimatyzacji lub chłodzeniu,
- informacje o przeprowadzonych remontach i termomodernizacjach,
- dokumentację zastosowanych urządzeń i instalacji,
- informacje o rozwiązaniach wykorzystujących odnawialne źródła energii.
Nie wszystkie z tych materiałów będą konieczne w każdym przypadku. Zakres danych należy dostosować do konkretnego budynku lub lokalu.
Czy brak dokumentów uniemożliwia uzyskanie świadectwa energetycznego?
Najczęściej nie. Brak pełnej dokumentacji nie oznacza automatycznie, że nie można sporządzić świadectwa.
W starszych nieruchomościach brak projektu jest stosunkowo częstym problemem. Konieczne może być jednak zebranie dodatkowych danych dotyczących konstrukcji i instalacji, wykonanie oględzin oraz ustalenie parametrów budynku na podstawie dostępnych źródeł i obowiązującej metodologii.
Nie należy natomiast przedstawiać świadectwa sporządzonego przy niepełnej dokumentacji jako dokumentu wyłącznie „orientacyjnego”. Świadectwo nadal jest oficjalnym dokumentem sporządzanym zgodnie z określoną metodologią i generowanym w systemie Centralnego Rejestru Charakterystyki Energetycznej Budynków.
Dlatego tak ważne jest przekazanie wykonawcy wszystkich dostępnych i zgodnych ze stanem faktycznym informacji.
Podsumowanie – jakie dokumenty są potrzebne do świadectwa energetycznego?
Do sporządzenia świadectwa charakterystyki energetycznej najlepiej przygotować możliwie kompletną dokumentację opisującą budynek oraz znajdujące się w nim instalacje.
Najbardziej przydatne są projekt budowlany lub techniczny, rzuty, przekroje, opis techniczny, dane o konstrukcji i izolacji przegród, informacje dotyczące okien i drzwi oraz dokumentacja systemów ogrzewania, wentylacji, przygotowania ciepłej wody i chłodzenia.
Warto przekazać również informacje o wszystkich remontach i termomodernizacjach, które zmieniły budynek względem pierwotnego projektu.
Brak projektu lub części dokumentów nie musi uniemożliwiać wykonania świadectwa. W takim przypadku zakres potrzebnych danych należy ustalić indywidualnie, a część parametrów może wymagać dodatkowej weryfikacji.
Najlepszym rozwiązaniem jest zebranie wszystkich dostępnych materiałów jeszcze przed zleceniem wykonania dokumentu. Pozwala to sprawniej ustalić parametry nieruchomości i sporządzić świadectwo w oparciu o możliwie dokładne informacje o jej rzeczywistym stanie.