Audyt energetyczny pozwala określić, gdzie w budynku lub przedsiębiorstwie powstają największe straty energii, jakie modernizacje mogą je ograniczyć oraz które inwestycje będą ekonomicznie uzasadnione. Nie oznacza to jednak, że audyt energetyczny jest obowiązkowy dla każdego właściciela domu, mieszkania czy firmy.
Obowiązek jego wykonania zależy przede wszystkim od rodzaju audytu, statusu przedsiębiorstwa oraz celu, w jakim dokument jest przygotowywany. W niektórych sytuacjach przeprowadzenie audytu wynika bezpośrednio z przepisów, natomiast w innych staje się wymaganym elementem procedury ubiegania się o określone wsparcie finansowe.
W praktyce trzeba również rozróżnić audyt energetyczny budynku, audyt energetyczny przedsiębiorstwa, audyt efektywności energetycznej oraz świadectwo charakterystyki energetycznej. Dokumenty te służą innym celom i podlegają różnym regulacjom.
Czy audyt energetyczny domu jest obowiązkowy?
W przypadku typowego domu jednorodzinnego właściciel co do zasady nie ma ogólnego obowiązku okresowego wykonywania audytu energetycznego.
Można więc posiadać i użytkować dom przez wiele lat bez sporządzania takiego opracowania. Audyt staje się jednak szczególnie istotny przed większą termomodernizacją, ponieważ pozwala ustalić, które elementy budynku wymagają poprawy.
Analiza może obejmować między innymi:
- ściany zewnętrzne,
- dach lub strop,
- podłogi i stropy nad nieogrzewanymi przestrzeniami,
- okna oraz drzwi,
- instalację centralnego ogrzewania,
- źródło ciepła,
- przygotowanie ciepłej wody użytkowej,
- wentylację,
- wykorzystanie odnawialnych źródeł energii.
Audytor porównuje możliwe warianty modernizacji, szacuje przewidywane zmniejszenie zużycia energii i wskazuje rozwiązania najbardziej uzasadnione technicznie oraz ekonomicznie.
Dlatego nawet wtedy, kiedy przepisy nie wymagają wykonania audytu, może on zabezpieczyć inwestora przed kosztownymi i przypadkowymi decyzjami.
Kiedy audyt energetyczny budynku może być wymagany?
Najczęściej konieczność przygotowania audytu pojawia się wtedy, gdy inwestor chce skorzystać z określonego mechanizmu finansowania termomodernizacji.
Dobrym przykładem jest premia termomodernizacyjna w ramach Programu TERMO prowadzonego przez BGK. Realizacja inwestycji objętej tym systemem jest powiązana z pozytywnie zweryfikowanym audytem energetycznym, a dokumentacja projektowa musi być z nim zgodna.
Nie oznacza to jednak, że każda wymiana okien, ocieplenie ścian lub zmiana kotła automatycznie powoduje ustawowy obowiązek wykonania audytu. Konieczność trzeba oceniać w odniesieniu do konkretnego programu, źródła finansowania i obowiązującego regulaminu.
Audyt energetyczny a premia termomodernizacyjna
W przypadku przedsięwzięć finansowanych z wykorzystaniem premii termomodernizacyjnej audyt pełni znacznie większą rolę niż zwykła analiza stanu budynku.
Na jego podstawie określa się przede wszystkim:
- aktualne zapotrzebowanie obiektu na energię,
- możliwe działania termomodernizacyjne,
- przewidywane oszczędności energii,
- opłacalność poszczególnych wariantów,
- rekomendowany zakres inwestycji.
Audyt stanowi zatem podstawę do zaplanowania przedsięwzięcia i wykazania jego efektu energetycznego. W Programie TERMO dokumentacja realizacji inwestycji musi pozostawać zgodna z pozytywnie zweryfikowanym audytem.
Podobne wymagania mogą pojawiać się także w innych instrumentach wsparcia. Przykładowo w określonych projektach związanych z Kredytem Ekologicznym analiza zasadności termomodernizacji budynku stanowi element dokumentu audytu.
Z tego powodu przed rozpoczęciem prac warto najpierw sprawdzić zasady programu finansowania, a dopiero później wykonywać modernizację.
Kiedy audyt energetyczny przedsiębiorstwa jest obowiązkowy?
Inne zasady dotyczą audytu energetycznego przedsiębiorstwa.
Według obowiązującej ustawy o efektywności energetycznej przedsiębiorca, który nie jest mikroprzedsiębiorcą, małym ani średnim przedsiębiorcą w rozumieniu odpowiednich przepisów, ma obowiązek przeprowadzania audytu energetycznego przedsiębiorstwa co 4 lata.
Obowiązek dotyczy więc przede wszystkim dużych przedsiębiorstw.
Nie należy utożsamiać go z audytem energetycznym pojedynczego budynku. Audyt przedsiębiorstwa ma znacznie szerszy zakres i może obejmować między innymi budynki, procesy technologiczne, instalacje przemysłowe oraz transport.
Co obejmuje obowiązkowy audyt energetyczny przedsiębiorstwa?
Ustawa wymaga, aby audyt był wykonywany na podstawie aktualnych, reprezentatywnych i możliwych do zidentyfikowania danych dotyczących zużycia energii.
Analiza powinna obejmować zużycie energii odpowiadające łącznie za co najmniej 90% całkowitego zużycia energii w przedsiębiorstwie. Dotyczy to między innymi:
- budynków i zespołów budynków,
- instalacji przemysłowych,
- procesów technologicznych,
- systemów energetycznych,
- transportu wykorzystywanego w działalności przedsiębiorstwa.
Audyt powinien również wskazywać potencjalne przedsięwzięcia zwiększające efektywność energetyczną oraz możliwe do uzyskania oszczędności.
Nie jest to więc jedynie kontrola rachunków za prąd czy ogrzewanie. W przypadku rozbudowanego zakładu analiza może obejmować wiele obiektów i procesów jednocześnie.
Jak często trzeba wykonywać audyt energetyczny przedsiębiorstwa?
Obowiązkowy audyt dużego przedsiębiorstwa przeprowadza się co 4 lata.
Przedsiębiorca powinien więc kontrolować termin wykonania poprzedniego audytu i odpowiednio wcześniej rozpocząć przygotowywanie kolejnego.
Po przeprowadzeniu audytu istnieje również obowiązek zawiadomienia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.
Zgodnie z ustawą zawiadomienie należy przekazać w ciągu 30 dni od przeprowadzenia audytu, nie później jednak niż do 31 grudnia roku, w którym przedsiębiorca jest zobowiązany do jego przeprowadzenia. Do zawiadomienia dołącza się między innymi informację o potencjalnych oszczędnościach energii wynikających z audytu.
Dokumentację dotyczącą audytu należy przechowywać do celów kontrolnych przez 5 lat.
Czy każde duże przedsiębiorstwo musi wykonywać oddzielny audyt?
Ustawa przewiduje wyjątki.
Obowiązku przeprowadzania audytu na zasadach ogólnych nie stosuje się między innymi do przedsiębiorcy posiadającego odpowiedni system zarządzania energią albo system zarządzania środowiskowego EMAS, pod warunkiem że w ramach takiego systemu przeprowadzono audyt energetyczny przedsiębiorstwa.
Nie wystarczy więc samo posiadanie dowolnego systemu zarządzania. Muszą zostać spełnione warunki wynikające z przepisów, w tym przeprowadzenie wymaganej analizy energetycznej.
Kto może wykonać audyt energetyczny przedsiębiorstwa?
Ustawa przewiduje, że audyt może zostać przeprowadzony przez:
- niezależny podmiot posiadający odpowiednią wiedzę i doświadczenie zawodowe albo
- eksperta zatrudnionego w przedsiębiorstwie, jeżeli nie jest on bezpośrednio zaangażowany w działalność będącą przedmiotem audytu.
Wymóg niezależności ma ograniczyć ryzyko sytuacji, w której osoba odpowiedzialna za analizowany proces ocenia jednocześnie prawidłowość własnych działań.
Co grozi za brak obowiązkowego audytu energetycznego?
W przypadku przedsiębiorstwa objętego ustawowym obowiązkiem zignorowanie terminu audytu może mieć konsekwencje finansowe.
Ustawa o efektywności energetycznej przewiduje karę pieniężną za nieprzeprowadzenie wymaganego audytu energetycznego przedsiębiorstwa. Karę nakłada Prezes URE.
Jej maksymalna wysokość może wynieść do 5% przychodu przedsiębiorcy osiągniętego w poprzednim roku podatkowym.
Wysokość sankcji nie jest jednak automatycznie równa 5% przychodu. Przy jej ustalaniu Prezes URE bierze pod uwagę między innymi zakres i powtarzalność naruszenia oraz możliwości finansowe podmiotu. Przepisy przewidują również sytuacje, w których organ może odstąpić od wymierzenia kary.
Ważne zmiany dotyczące przedsiębiorstw – stan na 2026 rok
W tym miejscu konieczne jest rozróżnienie obecnie obowiązujących polskich przepisów od regulacji unijnych i przygotowywanych zmian krajowych.
Nowa unijna dyrektywa dotycząca efektywności energetycznej zakłada odejście od kryterium samej wielkości przedsiębiorstwa na rzecz kryterium zużycia energii.
Dyrektywa przewiduje między innymi obowiązek audytów dla przedsiębiorstw, których średnie roczne zużycie energii w ciągu ostatnich trzech lat przekracza 10 TJ, czyli około 2,78 GWh, jeżeli nie posiadają odpowiedniego systemu zarządzania energią. Dla podmiotów przekraczających 85 TJ przewidziano dalej idące obowiązki dotyczące systemu zarządzania energią.
W Polsce przygotowany został projekt nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej przewidujący wdrożenie takich zasad. Projekt zakłada między innymi:
- obowiązek audytu po przekroczeniu średniego rocznego zużycia 10 TJ,
- obowiązek wdrożenia certyfikowanego systemu zarządzania energią po przekroczeniu 85 TJ.
Na moment przygotowania tego artykułu są to jednak projektowane zmiany, dlatego nie należy przedstawiać nowych progów tak, jakby zastąpiły już aktualne krajowe zasady dotyczące dużych przedsiębiorców.
Dla przedsiębiorstw o dużym zużyciu energii jest to jednak istotny kierunek zmian, który warto uwzględniać przy planowaniu kolejnych lat działalności.
Czy audyt energetyczny jest wymagany przy sprzedaży domu?
Nie. Sam fakt sprzedaży domu lub mieszkania nie oznacza obowiązku wykonywania audytu energetycznego budynku.
W tym przypadku bardzo często dochodzi do pomylenia dwóch różnych dokumentów:
audytu energetycznego oraz świadectwa charakterystyki energetycznej.
Audyt jest szczegółową analizą budynku służącą przede wszystkim planowaniu modernizacji.
Świadectwo charakterystyki energetycznej przedstawia natomiast charakterystykę energetyczną nieruchomości i podlega odrębnym przepisom.
Dlatego informacja, że przy sprzedaży nieruchomości potrzebny jest dokument dotyczący jej charakterystyki energetycznej, nie oznacza automatycznie konieczności zamawiania pełnego audytu energetycznego.
Czy audyt jest wymagany przy wynajmie mieszkania?
Podobnie wygląda sytuacja przy wynajmie.
Wynajęcie mieszkania nie powoduje samo w sobie obowiązku wykonania klasycznego audytu energetycznego. Z najmem związane mogą być natomiast obowiązki dotyczące świadectwa charakterystyki energetycznej.
Rozróżnienie jest istotne również dlatego, że zakres, sposób przygotowania oraz przeznaczenie obu dokumentów są zupełnie inne.
Audyt energetyczny a świadectwo energetyczne – jaka jest różnica?
Najprościej można przyjąć, że świadectwo opisuje charakterystykę energetyczną istniejącego budynku lub jego części, natomiast audyt odpowiada przede wszystkim na pytanie:
co można poprawić i które działania termomodernizacyjne są najbardziej opłacalne?
Audyt może więc zawierać analizę kilku wariantów, np.:
- ocieplenie ścian,
- ocieplenie dachu,
- wymianę stolarki,
- modernizację źródła ciepła,
- modernizację instalacji grzewczej,
- zastosowanie OZE,
- kompleksowe połączenie kilku działań.
Dla każdego wariantu można oszacować nakłady inwestycyjne i możliwe oszczędności.
Dlatego świadectwo i audyt nie powinny być używane zamiennie.
Czy audyt energetyczny jest obowiązkowy przed termomodernizacją?
Jeżeli właściciel finansuje modernizację samodzielnie i nie korzysta z programu wymagającego audytu, najczęściej nie istnieje ogólny obowiązek wykonania takiego dokumentu przed rozpoczęciem prac.
Nie oznacza to jednak, że warto go pomijać.
Im większa inwestycja, tym większe znaczenie ma wcześniejsza analiza.
Przykładowo inwestor może planować wymianę kotła na urządzenie o znacznie większej mocy niż rzeczywiście potrzebuje budynek. Tymczasem bardziej racjonalna kolejność może wyglądać następująco:
analiza energetyczna → ograniczenie strat ciepła → określenie nowego zapotrzebowania budynku → dobór źródła ciepła.
Dzięki temu urządzenie grzewcze może zostać dobrane już do budynku po termomodernizacji.
Kiedy warto wykonać audyt mimo braku obowiązku?
Audyt energetyczny warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy:
- rachunki za ogrzewanie są wysokie,
- budynek ma kilkadziesiąt lat,
- nie wiadomo, jakie materiały izolacyjne znajdują się w przegrodach,
- planowane jest kompleksowe ocieplenie domu,
- inwestor chce wymienić źródło ogrzewania,
- planowana jest pompa ciepła,
- pojawiają się problemy z niedogrzanymi pomieszczeniami,
- część domu szybko traci temperaturę,
- przeprowadzano wcześniej fragmentaryczne remonty,
- planowane inwestycje mają kosztować kilkadziesiąt lub kilkaset tysięcy złotych.
W takich przypadkach koszt analizy może być niewielki w porównaniu z konsekwencjami niewłaściwie zaplanowanej modernizacji.
Audyt energetyczny a badanie termowizyjne
Audyt oraz termowizja również nie są tym samym badaniem.
Badanie termowizyjne pokazuje rozkład temperatur na powierzchni badanego obiektu. Może pomóc wykryć między innymi mostki termiczne, problemy z izolacją, nieszczelności lub niektóre błędy wykonawcze.
Audyt energetyczny analizuje natomiast budynek jako cały system energetyczny i obejmuje obliczenia dotyczące zapotrzebowania na energię oraz możliwych wariantów modernizacji.
Termowizja może być więc wartościowym uzupełnieniem audytu, ale zazwyczaj nie zastępuje pełnej analizy energetycznej.
Czy Blower Door Test zastępuje audyt energetyczny?
Nie.
Blower Door Test służy przede wszystkim do sprawdzania szczelności powietrznej budynku. W czasie badania wytwarza się kontrolowaną różnicę ciśnienia pomiędzy wnętrzem a otoczeniem, dzięki czemu można określić poziom niekontrolowanego przepływu powietrza.
Audyt energetyczny ma znacznie szerszy zakres.
W diagnostyce budynku można więc połączyć kilka metod:
audyt energetyczny + termowizję + test szczelności.
Każda z nich dostarcza innych informacji.
Jak przygotować się do wykonania audytu?
Zakres potrzebnej dokumentacji zależy od rodzaju obiektu, ale przydatne mogą być między innymi:
- projekt budowlany,
- rzuty i przekroje,
- informacje dotyczące powierzchni budynku,
- dane o konstrukcji ścian, dachów i stropów,
- dokumentacja wcześniejszych modernizacji,
- informacje o oknach i drzwiach,
- parametry źródła ciepła,
- informacje o instalacji grzewczej,
- dane dotyczące wentylacji,
- informacje o instalacjach OZE,
- rachunki lub zestawienia zużycia energii.
Brak części dokumentów nie zawsze uniemożliwia przeprowadzenie analizy. Może jednak wymagać wykonania dodatkowej inwentaryzacji oraz przyjęcia określonych parametrów na podstawie oględzin.
Kiedy najlepiej wykonać audyt energetyczny?
Najlepszym momentem jest zazwyczaj etap przed podjęciem ostatecznych decyzji dotyczących termomodernizacji.
Jeżeli najpierw zostaną zakupione okna, zamówiona pompa ciepła i ustalona grubość ocieplenia, audyt ma znacznie mniejszą wartość jako narzędzie pomagające wybrać optymalny wariant inwestycji.
Prawidłowa kolejność powinna wyglądać raczej następująco:
ocena stanu budynku → audyt → wybór wariantu modernizacji → projekt i kosztorys → wykonanie prac → weryfikacja efektów.
Po zakończeniu prac pomocne może być dodatkowo wykonanie badania termowizyjnego lub testu szczelności, aby skontrolować jakość realizacji.
Kiedy audyt energetyczny jest obowiązkowy – podsumowanie
Nie istnieje jedna zasada mówiąca, że każdy budynek w Polsce musi posiadać audyt energetyczny.
W przypadku prywatnego domu jednorodzinnego audyt najczęściej jest dobrowolny, o ile właściciel nie korzysta z programu lub instrumentu finansowego wymagającego takiej dokumentacji.
Audyt może być jednak wymagany jako element określonych procedur związanych z dofinansowaniem przedsięwzięcia termomodernizacyjnego.
Oddzielne przepisy dotyczą przedsiębiorstw. Zgodnie z aktualnie obowiązującą ustawą o efektywności energetycznej duże przedsiębiorstwa mają obowiązek wykonywania audytu energetycznego przedsiębiorstwa co 4 lata, z przewidzianymi w ustawie wyjątkami.
Jednocześnie na poziomie unijnym i krajowym przygotowywane są zmiany zmierzające do powiązania obowiązku przede wszystkim z poziomem zużycia energii przez przedsiębiorstwo.
Niezależnie od wymogów prawnych audyt jest szczególnie wartościowy przed kompleksową termomodernizacją. Pozwala ustalić kolejność prac, porównać warianty inwestycji i ograniczyć ryzyko wydania pieniędzy na modernizacje, które przyniosą niewspółmiernie małe oszczędności.