Świadectwo charakterystyki energetycznej to dokument przedstawiający energetyczne właściwości budynku lub jego części, na przykład mieszkania, domu jednorodzinnego albo lokalu użytkowego. Na jego podstawie można sprawdzić, jakie jest obliczeniowe zapotrzebowanie nieruchomości na energię potrzebną między innymi do ogrzewania, przygotowania ciepłej wody użytkowej, wentylacji, chłodzenia, a w określonych przypadkach również oświetlenia.
Dokument zawiera jednak znacznie więcej informacji niż pojedynczy wynik dotyczący zużycia energii. Znajdują się w nim dane identyfikacyjne nieruchomości, podstawowe informacje techniczne, parametry energetyczne, zastosowane systemy instalacyjne, źródła energii, a także zalecenia dotyczące możliwej poprawy charakterystyki energetycznej.
Zgodnie z ustawą świadectwo obejmuje przede wszystkim dane identyfikacyjne budynku lub jego części, jego charakterystykę energetyczną, zalecenia dotyczące robót mogących poprawić efektywność energetyczną oraz oświadczenie osoby sporządzającej dokument o jego wygenerowaniu z centralnego rejestru.
Czym jest świadectwo charakterystyki energetycznej?
Świadectwo charakterystyki energetycznej określa ilość energii potrzebnej do użytkowania budynku w standardowych warunkach. Nie należy traktować go jako prognozy rzeczywistych rachunków za ogrzewanie czy energię elektryczną.
Rzeczywiste koszty eksploatacyjne zależą bowiem również od sposobu użytkowania nieruchomości, liczby mieszkańców, ustawionej temperatury, warunków pogodowych, cen nośników energii czy częstotliwości korzystania z ciepłej wody.
Świadectwo służy przede wszystkim do ujednoliconego przedstawienia parametrów energetycznych nieruchomości. Dzięki temu możliwe jest porównywanie różnych budynków lub lokali według tych samych zasad.
Ministerstwo wskazuje, że jednym z podstawowych celów systemu świadectw jest promowanie efektywnego energetycznie budownictwa oraz zwiększanie świadomości dotyczącej możliwości ograniczania zużycia energii w budynkach.
Co zawiera świadectwo charakterystyki energetycznej?
Zakres świadectwa jest określony przepisami. Dokument nie powinien być więc dowolnym raportem przygotowanym przez osobę wykonującą obliczenia.
W świadectwie znajdziemy kilka podstawowych grup informacji:
Dane identyfikacyjne budynku lub lokalu
Pierwszą część dokumentu stanowią informacje pozwalające jednoznacznie określić nieruchomość, dla której sporządzono świadectwo.
W zależności od rodzaju obiektu mogą to być między innymi:
- adres budynku lub lokalu,
- rodzaj budynku,
- przeznaczenie budynku lub jego części,
- powierzchnia użytkowa,
- podstawowe dane dotyczące obiektu,
- informacje pozwalające zidentyfikować analizowaną nieruchomość.
Ma to szczególne znaczenie w przypadku mieszkań znajdujących się w dużych budynkach wielorodzinnych. Świadectwo powinno jasno wskazywać, czy dokument dotyczy całego budynku, czy konkretnej jego części.
Charakterystyka techniczna budynku
W świadectwie znajdują się również informacje dotyczące rozwiązań technicznych i materiałowych zastosowanych w nieruchomości.
Analizowane mogą być między innymi:
- ściany zewnętrzne,
- dach lub stropodach,
- podłogi i stropy,
- okna,
- drzwi zewnętrzne,
- sposób izolacji przegród,
- wentylacja,
- system ogrzewania,
- sposób przygotowania ciepłej wody,
- instalacja chłodzenia,
- źródła energii.
Parametry przegród budowlanych mają bezpośredni wpływ na ilość energii potrzebnej do utrzymania odpowiedniej temperatury wewnątrz budynku.
Przykładowo słabo ocieplone ściany, nieszczelna stolarka albo dach o niewystarczającej izolacyjności mogą zwiększać zapotrzebowanie budynku na energię.
Wskaźnik EU – energia użytkowa
Jednym z parametrów występujących w świadectwie jest wskaźnik zapotrzebowania na energię użytkową, określany jako EU.
Energia użytkowa przedstawia ilość energii potrzebną do zapewnienia określonych warunków użytkowania budynku. W dużym uproszczeniu pokazuje więc energetyczne potrzeby samego budynku.
Na wartość EU wpływają między innymi:
- poziom izolacyjności przegród,
- powierzchnia i parametry okien,
- geometria budynku,
- występowanie mostków cieplnych,
- sposób wentylacji,
- warunki przyjęte do obliczeń.
Niska wartość EU może wskazywać na dobrze zaprojektowaną i odpowiednio zaizolowaną przegrodę zewnętrzną budynku.
Nie oznacza to jednak automatycznie niskich kosztów eksploatacji. Duże znaczenie ma również sprawność zastosowanych urządzeń grzewczych i rodzaj wykorzystywanego paliwa.
Wskaźnik EK – energia końcowa
Kolejnym istotnym parametrem jest EK, czyli zapotrzebowanie na energię końcową.
Energia końcowa uwzględnia między innymi sprawność systemów technicznych znajdujących się w budynku. Pokazuje więc ilość energii, którą trzeba dostarczyć do obiektu, aby zaspokoić określone potrzeby użytkowe.
Znaczenie mają tutaj przykładowo:
- sprawność kotła,
- pompa ciepła,
- sposób dystrybucji ciepła,
- straty instalacyjne,
- sprawność przygotowania ciepłej wody,
- sposób regulacji ogrzewania.
Dwa budynki o podobnej izolacyjności mogą mieć różny poziom energii końcowej, jeżeli wykorzystują odmienne systemy ogrzewania.
Wskaźnik EP – nieodnawialna energia pierwotna
Jednym z najbardziej charakterystycznych parametrów świadectwa jest EP, czyli wskaźnik zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną.
Uwzględnia on nie tylko energię wykorzystywaną w samym budynku, lecz również sposób jej pozyskania i dostarczenia.
Dlatego wartość EP zależy między innymi od zastosowanego nośnika energii.
Inaczej może wyglądać ona w budynku wykorzystującym:
- gaz ziemny,
- energię elektryczną,
- pompę ciepła,
- biomasę,
- sieć ciepłowniczą,
- instalację wykorzystującą odnawialne źródła energii.
EP jest więc ważnym parametrem z punktu widzenia wpływu budynku na zużycie nieodnawialnych zasobów energetycznych.
Zapotrzebowanie na energię dla poszczególnych systemów
Świadectwo nie ogranicza się do jednego zbiorczego wskaźnika.
W zależności od rodzaju nieruchomości określane jest zapotrzebowanie na energię związaną między innymi z:
Ogrzewaniem
Wskazuje ilość energii potrzebnej do utrzymania wymaganej temperatury wewnątrz pomieszczeń.
Wentylacją
System wentylacji może mieć bardzo duży wpływ na wynik energetyczny.
W budynkach z wentylacją mechaniczną wyposażoną w odzysk ciepła część energii znajdującej się w usuwanym powietrzu może być ponownie wykorzystana.
Przygotowaniem ciepłej wody użytkowej
Uwzględniany jest również sposób przygotowania ciepłej wody, na przykład przez:
- kocioł gazowy,
- bojler elektryczny,
- pompę ciepła,
- instalację centralną.
Chłodzeniem
Jeżeli budynek posiada system chłodzenia lub klimatyzacji uwzględniany w metodologii obliczeń, jego zapotrzebowanie na energię również może zostać przedstawione w świadectwie.
Oświetleniem
W określonych rodzajach budynków uwzględniane jest również zapotrzebowanie na energię potrzebną do oświetlenia.
Źródła energii wykorzystywane w budynku
Świadectwo pokazuje również, z jakich źródeł i nośników energii korzysta nieruchomość.
Informacja ta jest ważna, ponieważ identyczna ilość energii końcowej może prowadzić do różnego wyniku EP w zależności od zastosowanego źródła.
W dokumencie mogą pojawić się informacje dotyczące między innymi:
- gazu,
- energii elektrycznej,
- ciepła sieciowego,
- biomasy,
- paliw stałych,
- odnawialnych źródeł energii.
Udział odnawialnych źródeł energii
Jeżeli w budynku zastosowano rozwiązania wykorzystujące energię odnawialną, informacje te również mają znaczenie dla jego charakterystyki energetycznej.
Może dotyczyć to przykładowo:
- fotowoltaiki,
- kolektorów słonecznych,
- pomp ciepła,
- biomasy.
OZE mogą wpływać na wskaźniki charakterystyki energetycznej, jednak ich znaczenie zależy od konkretnego systemu, sposobu wykorzystania energii i metodologii obliczeń.
Graficzna prezentacja wyniku
Jednym z elementów świadectwa jest graficzne przedstawienie charakterystyki energetycznej budynku.
Ma ono umożliwiać łatwiejszą interpretację najważniejszych parametrów przez osobę, która nie zajmuje się zawodowo energetyką budynków.
Nie należy jednak oceniać nieruchomości wyłącznie na podstawie jednego wykresu.
Pełna analiza powinna uwzględniać zarówno EU, EK i EP, jak również:
- zastosowane źródło ciepła,
- izolację przegród,
- system wentylacyjny,
- charakter budynku,
- rok budowy,
- modernizacje przeprowadzone w przeszłości.
Zalecenia dotyczące poprawy charakterystyki energetycznej
Bardzo ważną częścią świadectwa są zalecenia dotyczące możliwej poprawy efektywności energetycznej budynku.
Ustawa wskazuje, że dokument zawiera zalecenia określające zakres i rodzaj robót budowlano-instalacyjnych mogących poprawić charakterystykę energetyczną nieruchomości.
Mogą one dotyczyć przykładowo:
- docieplenia ścian zewnętrznych,
- docieplenia dachu,
- izolacji stropu,
- wymiany stolarki okiennej,
- wymiany drzwi zewnętrznych,
- modernizacji instalacji grzewczej,
- wymiany źródła ciepła,
- zastosowania automatyki sterującej,
- poprawy wentylacji,
- wykorzystania odnawialnych źródeł energii.
Trzeba jednak pamiętać, że świadectwo nie jest pełnym projektem termomodernizacji.
Jeżeli właściciel planuje większą inwestycję, znacznie bardziej szczegółowych informacji może dostarczyć audyt energetyczny oraz dodatkowe badania diagnostyczne.
Czy świadectwo pokazuje rzeczywiste zużycie energii?
Nie zawsze.
To jeden z najczęściej błędnie interpretowanych elementów świadectwa.
Wartości znajdujące się w dokumencie mają przede wszystkim charakter obliczeniowy i służą do określenia standardowej charakterystyki energetycznej nieruchomości.
Rzeczywiste zużycie zależy od sposobu użytkowania budynku.
Przykładowo dwie rodziny mieszkające w identycznych domach mogą uzyskiwać znacząco różne rachunki, jeżeli jedna utrzymuje temperaturę 20°C, a druga 24°C.
Znaczenie mają również:
- liczba mieszkańców,
- zużycie ciepłej wody,
- intensywność wietrzenia,
- ustawienia ogrzewania,
- warunki pogodowe,
- sposób eksploatacji urządzeń.
Dlatego świadectwo powinno być traktowane przede wszystkim jako ustandaryzowaną ocenę energetyczną nieruchomości, a nie dokładną prognozę przyszłych rachunków.
Świadectwo charakterystyki energetycznej a audyt energetyczny
Te dwa dokumenty są często ze sobą mylone, mimo że ich funkcje są inne.
Świadectwo charakterystyki energetycznej przedstawia aktualną charakterystykę energetyczną nieruchomości według określonej metodologii.
Audyt energetyczny jest natomiast bardziej rozbudowaną analizą przygotowywaną przede wszystkim wtedy, gdy planowana jest modernizacja budynku.
Audyt może obejmować między innymi:
- analizę obecnego zużycia energii,
- ocenę przegród budowlanych,
- analizę systemu ogrzewania,
- propozycje wariantów modernizacji,
- przewidywane oszczędności,
- ocenę opłacalności poszczególnych inwestycji.
Świadectwa nie należy więc automatycznie utożsamiać z audytem energetycznym.
Czy do sporządzenia świadectwa wykonywana jest termowizja?
Badanie termowizyjne nie jest standardowym obowiązkowym elementem sporządzania świadectwa charakterystyki energetycznej.
Termowizja jest osobną metodą diagnostyczną, która pozwala zobrazować rozkład temperatur na powierzchniach budynku.
Może pomóc między innymi w lokalizacji:
- mostków cieplnych,
- miejsc niedostatecznie zaizolowanych,
- problemów wokół stolarki,
- nieszczelności,
- niektórych problemów wykonawczych.
Jeżeli celem właściciela jest szczegółowa diagnostyka strat ciepła, samo świadectwo może więc nie wystarczyć.
Jakie informacje są potrzebne do sporządzenia świadectwa?
Zakres danych zależy od rodzaju nieruchomości oraz dostępnej dokumentacji.
Przydatne mogą być między innymi:
- projekt budowlany,
- rzuty i przekroje,
- informacje o powierzchni,
- dane dotyczące konstrukcji przegród,
- grubość i rodzaj izolacji,
- informacje o oknach,
- dokumentacja instalacji grzewczej,
- dane dotyczące źródła ciepła,
- informacje dotyczące wentylacji,
- dokumentacja wykonanych modernizacji.
W przypadku starszych budynków pełna dokumentacja często nie jest dostępna. Wówczas konieczne może być ustalenie parametrów obiektu na podstawie innych źródeł informacji i oględzin.
Kto może sporządzić świadectwo?
Świadectwa charakterystyki energetycznej mogą sporządzać osoby posiadające wymagane uprawnienia i wpisane do odpowiedniego wykazu prowadzonego w ramach Centralnego Rejestru Charakterystyki Energetycznej Budynków. Rejestr obejmuje zarówno wykaz osób uprawnionych, jak i wykaz sporządzonych świadectw.
Warto zweryfikować osobę sporządzającą dokument, szczególnie jeżeli świadectwo wykonywane jest na potrzeby sprzedaży lub wynajmu nieruchomości.
Numer świadectwa i Centralny Rejestr Charakterystyki Energetycznej Budynków
Prawidłowo sporządzone świadectwo posiada numer nadany w Centralnym Rejestrze Charakterystyki Energetycznej Budynków.
Dokument może być przekazany w formie papierowej albo elektronicznej.
W przypadku wersji papierowej powinien posiadać numer nadany w centralnym rejestrze i podpis osoby uprawnionej. Wersja elektroniczna również posiada numer z rejestru oraz odpowiedni podpis elektroniczny osoby uprawnionej.
Jest to ważny element pozwalający odróżnić prawidłowo sporządzone świadectwo od nieformalnego raportu energetycznego.
Jak długo ważne jest świadectwo charakterystyki energetycznej?
Co do zasady świadectwo charakterystyki energetycznej jest ważne przez 10 lat od dnia jego sporządzenia.
Trzeba jednak pamiętać, że przeprowadzenie robót wpływających na charakterystykę energetyczną nieruchomości może powodować konieczność sporządzenia nowego dokumentu.
Dotyczy to szczególnie dużych zmian takich jak:
- kompleksowe docieplenie budynku,
- wymiana znacznej części stolarki,
- zmiana źródła ogrzewania,
- poważna modernizacja instalacji,
- przebudowa wpływająca na parametry energetyczne.
Stare świadectwo mogłoby w takiej sytuacji nie odzwierciedlać rzeczywistych parametrów technicznych nieruchomości.
Jak czytać świadectwo energetyczne?
Osoba analizująca dokument po raz pierwszy może skupić się na kilku podstawowych elementach.
Najpierw warto sprawdzić, czy dane nieruchomości są prawidłowe.
Następnie należy przeanalizować:
EU – pokazujące energetyczne potrzeby budynku,
EK – uwzględniające sposób dostarczenia energii do budynku,
EP – pokazujące zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną.
Warto następnie sprawdzić:
- z jakiego źródła ogrzewania korzysta nieruchomość,
- jak przygotowywana jest ciepła woda,
- jaki system wentylacji zastosowano,
- jakie rozwiązania konstrukcyjne uwzględniono,
- jakie zalecenia modernizacyjne wskazano.
Dopiero zestawienie tych informacji daje bardziej kompletny obraz energetyczny nieruchomości.
Dlaczego zawartość świadectwa jest ważna przy zakupie nieruchomości?
Dla kupującego świadectwo może być dodatkowym źródłem informacji o stanie technicznym i energetycznym budynku.
Szczególnie interesujące mogą być informacje dotyczące:
- sposobu ogrzewania,
- poziomu zapotrzebowania na energię,
- izolacyjności budynku,
- zastosowanych instalacji,
- potencjalnych możliwości modernizacji.
Nie należy jednak podejmować decyzji o zakupie wyłącznie na podstawie świadectwa.
Dokument nie zastępuje:
- przeglądu technicznego,
- badania termowizyjnego,
- testu szczelności,
- kontroli instalacji,
- ekspertyzy konstrukcyjnej.
Każde z tych badań odpowiada na inne pytania dotyczące stanu nieruchomości.
Najczęstsze błędy w interpretacji świadectwa charakterystyki energetycznej
Jednym z najczęstszych błędów jest utożsamianie wartości znajdujących się w świadectwie z przyszłymi rachunkami.
Drugim problemem jest porównywanie wyłącznie wartości EP bez analizy źródła energii.
Często zakłada się również, że świadectwo potwierdza prawidłowe wykonanie izolacji budynku. Tak nie jest. Do oceny jakości wykonania ocieplenia znacznie lepiej nadają się odpowiednie badania diagnostyczne, w tym termowizja.
Kolejnym błędem jest traktowanie świadectwa jako audytu termomodernizacyjnego. Zalecenia znajdujące się w świadectwie mogą wskazywać ogólny kierunek poprawy efektywności energetycznej, ale nie zastępują szczegółowej analizy ekonomicznej inwestycji.
Podsumowanie – jakie informacje znajdziemy w świadectwie energetycznym?
Świadectwo charakterystyki energetycznej zawiera znacznie więcej informacji niż jeden wskaźnik dotyczący energii.
W dokumencie znajdują się przede wszystkim:
- dane identyfikacyjne nieruchomości,
- informacje dotyczące budynku lub lokalu,
- charakterystyka energetyczna,
- wskaźniki EU, EK i EP,
- informacje o ogrzewaniu,
- informacje o przygotowaniu ciepłej wody,
- dane dotyczące wentylacji i chłodzenia,
- informacje o stosowanych nośnikach energii,
- dane dotyczące rozwiązań technicznych,
- zalecenia poprawiające charakterystykę energetyczną,
- numer dokumentu w Centralnym Rejestrze Charakterystyki Energetycznej Budynków.
Świadectwo pozwala w ustandaryzowany sposób ocenić parametry energetyczne nieruchomości i porównywać je z innymi obiektami. Jeżeli jednak celem jest znalezienie konkretnych miejsc utraty ciepła, ocena jakości wykonania izolacji lub zaplanowanie kompleksowej termomodernizacji, warto uzupełnić analizę o odpowiednie badania techniczne.