Wilgoć i pleśń należą do najbardziej uciążliwych problemów występujących w budynkach mieszkalnych i użytkowych. Ciemne naloty w narożnikach, zaparowane szyby, charakterystyczny zapach stęchlizny czy odspajająca się farba są zwykle tylko widocznym skutkiem problemu. Znacznie trudniejsze może być ustalenie jego rzeczywistej przyczyny.
Źródłem wilgoci może być między innymi nieszczelność instalacji, przeciek przez dach lub elewację, niewłaściwie działająca wentylacja, przemarzanie przegrody albo powstawanie mostków termicznych. W takich sytuacjach jednym z narzędzi diagnostycznych może być badanie termowizyjne budynku.
Termowizja nie „widzi” wilgoci bezpośrednio. Kamera termowizyjna rejestruje rozkład temperatury powierzchni. Obszary zawilgocone, wychłodzone lub znajdujące się w pobliżu nieszczelności często mają jednak inną temperaturę niż otaczające je fragmenty przegrody. Dzięki temu badanie może pomóc zlokalizować miejsca wymagające dokładniejszej kontroli.
Skąd bierze się wilgoć w budynku?
Zanim zaczniemy interpretować termogramy, warto rozróżnić podstawowe źródła wilgoci. Podobne objawy na ścianie mogą bowiem mieć zupełnie różne przyczyny.
W budynkach najczęściej spotyka się:
- kondensację pary wodnej na zimnych powierzchniach,
- mostki termiczne,
- niedostateczną wentylację,
- nieszczelności instalacji wodnej lub grzewczej,
- przecieki przez dach,
- nieszczelności wokół okien i drzwi,
- zawilgocenie ścian po intensywnych opadach,
- podciąganie kapilarne wilgoci z gruntu,
- uszkodzenia hydroizolacji,
- wilgoć technologiczną pozostałą po budowie lub remoncie.
Prawidłowa diagnostyka polega więc nie tylko na znalezieniu mokrego miejsca, ale przede wszystkim na odpowiedzi na pytanie: dlaczego właśnie w tym miejscu występuje zawilgocenie?
Dlaczego wilgoć sprzyja powstawaniu pleśni?
Zarodniki grzybów pleśniowych występują naturalnie w otoczeniu. Problem zaczyna się wtedy, gdy na powierzchni ściany lub innej przegrody pojawią się warunki umożliwiające ich rozwój.
Jednym z najważniejszych czynników jest utrzymująca się podwyższona wilgotność.
Ryzyko rozwoju pleśni zwiększa się szczególnie w miejscach, które są stale chłodniejsze od otoczenia. Jeżeli ciepłe i wilgotne powietrze z pomieszczenia styka się z zimną powierzchnią, lokalna wilgotność przy ścianie gwałtownie wzrasta. W określonych warunkach może nastąpić również kondensacja pary wodnej.
Dlatego pleśń często pojawia się:
- w narożnikach zewnętrznych ścian,
- przy nadprożach,
- wokół okien,
- za dużymi meblami ustawionymi bezpośrednio przy ścianie,
- przy wieńcach i połączeniach konstrukcyjnych,
- w pobliżu balkonów,
- na ścianach północnych,
- na poddaszu,
- w łazienkach i kuchniach,
- przy niewydolnej wentylacji.
W wielu takich miejscach występują jednocześnie obniżona temperatura powierzchni oraz podwyższona wilgotność, dlatego termowizja może dostarczyć ważnych informacji diagnostycznych.
Czy kamera termowizyjna wykrywa wilgoć?
Nie bezpośrednio.
Jest to jedno z najważniejszych zagadnień dotyczących interpretacji badań termowizyjnych. Kamera termowizyjna nie jest miernikiem wilgotności. Rejestruje natomiast promieniowanie podczerwone emitowane przez powierzchnie i na tej podstawie pozwala ocenić ich temperaturę.
Wilgotny fragment ściany może mieć inną temperaturę niż otoczenie, między innymi ze względu na:
- inne właściwości cieplne zawilgoconego materiału,
- transport ciepła w przegrodzie,
- parowanie wody z powierzchni,
- występujący w tym miejscu przeciek,
- lokalne wychłodzenie konstrukcji.
Na obrazie termowizyjnym może więc pojawić się charakterystyczna anomalia temperaturowa.
Nie oznacza to jednak automatycznie, że każdy chłodniejszy obszar jest mokry.
Podobny obraz mogą powodować między innymi:
- mostek termiczny,
- nieszczelność powietrzna,
- różna grubość izolacji,
- element konstrukcyjny znajdujący się pod tynkiem,
- przewód instalacyjny,
- zmiana materiału w ścianie,
- lokalne zacienienie lub nasłonecznienie.
Dlatego wynik termowizji powinien być interpretowany w kontekście konstrukcji budynku i warunków pomiarowych.
Jak termowizja pomaga znaleźć miejsca zagrożone pleśnią?
Jednym z najważniejszych zastosowań termowizji jest wykrywanie powierzchni o obniżonej temperaturze.
Przykładowo ściana może wyglądać prawidłowo gołym okiem, ale kamera termowizyjna pokaże, że jej narożnik jest wyraźnie chłodniejszy. Jeżeli jednocześnie w pomieszczeniu panuje wysoka wilgotność, właśnie w takim miejscu może wzrosnąć ryzyko kondensacji i rozwoju pleśni.
Badanie może ujawnić między innymi:
Mostki termiczne
Mostek termiczny to fragment konstrukcji, przez który ciepło przepływa intensywniej niż przez otaczające elementy.
Typowe lokalizacje to:
- połączenia ścian ze stropami,
- wieńce,
- nadproża,
- okolice balkonów,
- połączenia ścian z dachem,
- narożniki budynku,
- ościeża okienne.
Od strony wnętrza powierzchnia w takim miejscu może mieć niższą temperaturę.
Jeżeli temperatura spadnie odpowiednio mocno, lokalna wilgotność względna przy powierzchni wzrasta. Może to stworzyć warunki sprzyjające rozwojowi pleśni nawet wtedy, gdy na ścianie nie widać jeszcze kropli wody.
Braki lub nieciągłości izolacji
Termowizja może pomóc zlokalizować miejsca, w których warstwa termoizolacyjna jest:
- zbyt cienka,
- źle ułożona,
- uszkodzona,
- przerwana,
- niedokładnie połączona z innymi elementami budynku.
Takie fragmenty przegrody mogą być chłodniejsze od otoczenia i bardziej podatne na wykraplanie wilgoci.
Nieszczelności wokół okien i drzwi
Problemy z pleśnią bardzo często pojawiają się w ościeżach okiennych.
Przyczyną może być między innymi:
- niewłaściwy montaż stolarki,
- brak ciągłości izolacji,
- nieprawidłowe ocieplenie ościeży,
- nieszczelność połączenia okna ze ścianą,
- mostek cieplny w rejonie nadproża.
Na termogramie można wtedy zauważyć charakterystyczne obszary o obniżonej temperaturze.
Termowizja przy podejrzeniu przecieku instalacji
Innym zastosowaniem badania jest diagnostyka nieszczelności instalacji wodnych i grzewczych.
Jeżeli woda przedostaje się do:
- ściany,
- stropu,
- posadzki,
- zabudowy instalacyjnej,
jej obecność może wpływać na temperaturę powierzchni.
Przy instalacjach ogrzewania podłogowego kamera może również pokazać przebieg przewodów grzewczych. Jeżeli rozkład temperatury jest nietypowy, można wytypować obszar wymagający dalszej kontroli.
Termowizja pozwala więc często ograniczyć obszar poszukiwań.
Zamiast wykonywać odkrywkę na dużej powierzchni ściany lub podłogi, można skoncentrować dalszą diagnostykę na wybranym miejscu.
Nie oznacza to jednak, że każdy przeciek można jednoznacznie znaleźć wyłącznie kamerą termowizyjną. Wynik często powinien zostać potwierdzony inną metodą.
Termowizja a przeciek dachu
Zawilgocenie sufitu lub poddasza nie zawsze pojawia się bezpośrednio pod miejscem uszkodzenia pokrycia dachowego.
Woda może przemieszczać się:
- po elementach konstrukcyjnych,
- po membranie dachowej,
- w warstwie izolacji,
- wzdłuż przewodów,
- przez szczeliny pomiędzy materiałami.
Dopiero później pojawia się w widocznym miejscu.
Termowizja może pomóc zidentyfikować nietypowe rozkłady temperatury na połaci dachowej, suficie lub ścianach poddasza.
W praktyce należy jednak uwzględnić konstrukcję dachu, warunki pogodowe oraz czas, jaki upłynął od wystąpienia opadów.
Wilgoć w narożnikach – jeden z najczęstszych problemów
Pleśń pojawiająca się w narożniku pomieszczenia jest bardzo częstym zjawiskiem.
Nie musi jednak oznaczać przecieku.
Powodem może być przede wszystkim niska temperatura powierzchni.
Narożniki zewnętrzne mają bardziej niekorzystny układ przepływu ciepła niż środkowa część ściany. Jeżeli dodatkowo występują:
- niewystarczająca izolacja,
- wysoka wilgotność powietrza,
- słaba wentylacja,
- ograniczony przepływ powietrza,
- zasłonięcie ściany meblami,
temperatura powierzchni może spaść do poziomu sprzyjającego rozwojowi pleśni.
Termogram takiego pomieszczenia często pokazuje wyraźne ochłodzenie narożnika.
Pleśń za szafą – dlaczego powstaje?
Częstym przypadkiem jest również pleśń rozwijająca się za dużą szafą ustawioną przy ścianie zewnętrznej.
Meble ograniczają cyrkulację powietrza.
Ciepłe powietrze z pomieszczenia nie ogrzewa wtedy powierzchni ściany tak intensywnie jak w innych miejscach. Temperatura za meblem może więc być wyraźnie niższa.
Jeżeli dodatkowo ściana jest słabo ocieplona, dochodzi do kumulacji dwóch niekorzystnych czynników:
niska temperatura powierzchni + wysoka wilgotność.
Termowizja może pomóc ocenić, czy problem dotyczy jedynie konkretnego fragmentu ściany, czy też wynika z większej nieprawidłowości w izolacji.
Termowizja a punkt rosy
Przy analizie problemów z wilgocią ważnym pojęciem jest punkt rosy.
Jest to temperatura, przy której powietrze o określonej wilgotności osiąga stan nasycenia parą wodną. Jeżeli powierzchnia ściany będzie odpowiednio zimna, może pojawić się na niej kondensacja.
Przykładowo:
w pomieszczeniu może być komfortowe 21°C, ale jeżeli fragment ściany jest znacznie chłodniejszy, warunki przy samej powierzchni będą zupełnie inne niż w środku pomieszczenia.
Dlatego podczas diagnostyki warto uwzględniać jednocześnie:
- temperaturę powietrza,
- wilgotność względną,
- temperaturę powierzchni przegrody.
Sama temperatura pokazana przez kamerę nie zawsze wystarcza do oceny przyczyny problemu.
Czy pleśń może pojawić się bez widocznej kondensacji?
Tak.
Nie trzeba zobaczyć kropli wody na ścianie, aby wystąpiły warunki sprzyjające rozwojowi pleśni.
Jeżeli przez długi czas powierzchnia pozostaje chłodna, lokalna wilgotność przy ścianie może być znacznie wyższa niż wilgotność mierzona w centralnej części pomieszczenia.
Dlatego ściana może wyglądać na suchą, a mimo to stopniowo pojawiają się na niej:
- niewielkie czarne punkty,
- przebarwienia,
- szare naloty,
- charakterystyczny zapach.
Termowizja wykonana odpowiednio wcześnie może wskazać potencjalne miejsca ryzyka jeszcze zanim problem stanie się bardzo widoczny.
Jak wygląda badanie termowizyjne przy problemach z wilgocią?
Diagnostyka zazwyczaj rozpoczyna się od oględzin budynku i zebrania informacji o problemie.
Istotne mogą być między innymi:
- moment pojawienia się pleśni,
- zależność problemu od pory roku,
- występowanie problemów po opadach,
- historia remontów,
- sposób ogrzewania,
- działanie wentylacji,
- wymiana okien,
- lokalizacja instalacji wodnej,
- wcześniejsze zalania.
Następnie wykonywane są termogramy miejsc problematycznych oraz obszarów sąsiednich.
Porównuje się rozkład temperatur i szuka nietypowych anomalii.
W zależności od sytuacji badanie warto uzupełnić pomiarem:
- temperatury powietrza,
- wilgotności względnej,
- wilgotności materiałów,
- temperatury powierzchni.
Dzięki temu można znacznie dokładniej ocenić przyczynę problemu.
Dlaczego termowizja powinna być łączona z pomiarem wilgotności?
Jest to szczególnie ważne przy podejrzeniu zawilgocenia ściany.
Kamera wskazuje anomalie temperaturowe, natomiast wilgotnościomierz pozwala sprawdzić, czy materiał rzeczywiście wykazuje podwyższoną wilgotność.
Przykładowo kamera może pokazać chłodniejszy fragment ściany.
Mogą istnieć co najmniej dwa scenariusze:
Scenariusz 1: w ścianie znajduje się wilgoć.
Scenariusz 2: w tym miejscu przebiega element konstrukcyjny tworzący mostek termiczny.
Sam termogram nie zawsze wystarczy, aby rozstrzygnąć, który scenariusz występuje.
Dopiero zestawienie kilku pomiarów pozwala wyciągać bardziej wiarygodne wnioski.
Kiedy najlepiej wykonywać termowizję?
W diagnostyce izolacji budynku bardzo ważna jest odpowiednia różnica temperatur pomiędzy wnętrzem a otoczeniem.
Z tego powodu badania budynków wykonuje się najczęściej w chłodniejszych miesiącach.
Im wyraźniejsza różnica temperatur, tym łatwiej zauważyć:
- mostki cieplne,
- nieciągłości izolacji,
- wychłodzone narożniki,
- nieszczelności.
Nie każde badanie związane z wilgocią musi jednak odbywać się zimą.
Jeżeli celem jest na przykład poszukiwanie nieszczelności instalacji ogrzewania podłogowego, znaczenie mogą mieć zupełnie inne warunki.
Dlatego termin pomiaru powinien być dobrany do rodzaju diagnozowanego problemu.
Co może zaburzyć wynik badania termowizyjnego?
Na temperaturę powierzchni wpływa wiele czynników, dlatego badanie należy wykonywać w odpowiednich warunkach.
Problematyczne mogą być między innymi:
- intensywne nasłonecznienie elewacji,
- silny wiatr,
- gwałtowne zmiany temperatury,
- opady,
- świeże nagrzanie powierzchni,
- urządzenia grzewcze ustawione blisko ściany,
- otwarte okna,
- odbicia promieniowania od błyszczących powierzchni.
Nieprawidłowo wykonane badanie może prowadzić do błędnej interpretacji termogramów.
Najczęstsze problemy wykrywane podczas termowizji budynków z pleśnią
W praktyce problemy z wilgocią i pleśnią często są wynikiem kilku nakładających się czynników.
Badanie może ujawnić między innymi:
Wychłodzone ościeża okienne
Częsty problem po wymianie okien lub niewłaściwym wykonaniu ocieplenia.
Mostki cieplne przy wieńcach
Charakterystyczne poziome pasy chłodniejszej powierzchni mogą wskazywać na zwiększony przepływ ciepła przez element konstrukcyjny.
Niedocieplone narożniki
Szczególnie często problem dotyczy połączenia dwóch ścian zewnętrznych.
Braki w izolacji poddasza
Nierównomierne ułożenie wełny lub innych materiałów termoizolacyjnych może tworzyć lokalne strefy wychłodzenia.
Przecieki instalacyjne
Mogą powodować nieregularne anomalie temperaturowe na ścianach i stropach.
Problemy przy balkonach
Płyty balkonowe oraz ich połączenia z konstrukcją budynku są typowymi miejscami występowania mostków cieplnych.
Termowizja a niewłaściwa wentylacja
Termowizja może wykryć skutek problemu, ale nie zawsze jego pierwotną przyczynę.
Dobrym przykładem jest niewydolna wentylacja.
Jeżeli w mieszkaniu stale utrzymuje się bardzo wysoka wilgotność, nawet poprawnie wykonane przegrody mogą lokalnie osiągać warunki sprzyjające rozwojowi pleśni.
Szczególnie często problem pojawia się po:
- wymianie starych okien na szczelniejsze,
- zamknięciu nawiewników,
- zasłonięciu kratek wentylacyjnych,
- zmianach w układzie wentylacji,
- intensywnym suszeniu prania w mieszkaniu,
- ograniczeniu ogrzewania pomieszczeń.
Dlatego diagnostyka problemu z pleśnią powinna uwzględniać również sposób użytkowania budynku i działanie wentylacji.
Termowizja przed usuwaniem pleśni
Samo usunięcie widocznego nalotu nie rozwiązuje problemu, jeżeli nadal istnieje jego przyczyna.
Pomalowanie ściany lub zastosowanie preparatu przeciwgrzybiczego może poprawić jej wygląd, ale jeżeli powierzchnia nadal będzie regularnie wychładzana lub zawilgacana, pleśń prawdopodobnie pojawi się ponownie.
Dlatego przed większym remontem warto ustalić:
- skąd bierze się wilgoć,
- czy występują mostki cieplne,
- czy izolacja jest ciągła,
- czy ściana jest rzeczywiście zawilgocona,
- czy prawidłowo działa wentylacja.
Termowizja może być jednym z etapów takiej analizy.
Termowizja po usunięciu przyczyny wilgoci
Badanie może mieć również zastosowanie kontrolne.
Przykładowo po:
- wykonaniu nowego ocieplenia,
- naprawie przecieku,
- poprawie izolacji ościeży,
- remoncie dachu,
- usunięciu mostka termicznego,
można ponownie sprawdzić rozkład temperatur powierzchni.
Pozwala to ocenić, czy miejsce, które wcześniej wyraźnie się wychładzało, zachowuje się obecnie bardziej równomiernie.
Czy termowizja zastępuje odkrywki?
Nie zawsze.
Jedną z największych zalet termowizji jest możliwość przeprowadzenia diagnostyki bez naruszania konstrukcji budynku.
Kamera pozwala szybko przeskanować duże powierzchnie i wskazać miejsca wymagające uwagi.
Może to znacznie ograniczyć liczbę koniecznych odkrywek.
Jeżeli jednak istnieje podejrzenie:
- poważnego uszkodzenia hydroizolacji,
- ukrytego przecieku,
- degradacji materiału,
- zawilgocenia wewnętrznych warstw przegrody,
dodatkowe badania lub lokalne odkrywki mogą nadal być konieczne.
Jak rozpoznać, czy problem wynika z wilgoci czy z mostka termicznego?
Nie zawsze można to ustalić na podstawie jednego zdjęcia termowizyjnego.
Pomocne są natomiast:
- kształt anomalii,
- jej lokalizacja,
- układ konstrukcyjny budynku,
- wynik pomiaru wilgotności,
- temperatura i wilgotność w pomieszczeniu,
- historia występowania problemu.
Mostki cieplne często pojawiają się w powtarzalnych miejscach konstrukcyjnych.
Zawilgocenie po przecieku może natomiast tworzyć bardziej nieregularne obszary.
Nie jest to jednak reguła pozwalająca na jednoznaczne diagnozowanie problemu wyłącznie na podstawie wyglądu termogramu.
Najczęstsze błędy przy interpretacji termowizji i wilgoci
„Niebieski kolor oznacza wodę”
Nie.
Kolory na termogramie reprezentują zakres temperatur wynikający z ustawionej palety.
Chłodny obszar nie musi być zawilgocony.
„Jeżeli ściana jest sucha w dotyku, nie ma problemu”
Wilgoć może znajdować się wewnątrz przegrody lub pojawiać się okresowo.
„Pleśń zawsze oznacza przeciek”
Bardzo często przyczyną jest kondensacja wynikająca z niskiej temperatury powierzchni i wysokiej wilgotności powietrza.
„Wystarczy pomalować ścianę”
Usunięcie skutków bez usunięcia przyczyny zwykle prowadzi do nawrotu problemu.
„Jedno zdjęcie termowizyjne wystarczy do diagnozy”
Wiarygodna diagnostyka wymaga uwzględnienia całego kontekstu technicznego.
Co zrobić po wykryciu problemu?
Sposób naprawy zależy od przyczyny zawilgocenia.
Może obejmować między innymi:
- poprawę wentylacji,
- montaż nawiewników,
- zwiększenie temperatury w pomieszczeniu,
- poprawę izolacji termicznej,
- usunięcie mostka termicznego,
- naprawę dachu,
- uszczelnienie stolarki,
- naprawę instalacji,
- wykonanie lub naprawę hydroizolacji,
- osuszenie przegrody.
Dopiero po usunięciu źródła problemu powinno się wykonywać właściwe prace związane z usuwaniem pleśni i odtwarzaniem wykończenia ścian.
Kiedy warto zlecić badanie termowizyjne?
Badanie warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy:
- pleśń regularnie pojawia się w tym samym miejscu,
- ściana jest wyraźnie zimniejsza od pozostałych,
- problem występuje przy oknach lub w narożnikach,
- po remoncie nadal pojawiają się zawilgocenia,
- podejrzewasz nieprawidłowo wykonane ocieplenie,
- istnieje podejrzenie przecieku,
- na suficie pojawiają się plamy,
- problem nasila się zimą,
- planujesz termomodernizację,
- chcesz sprawdzić skuteczność wykonanych napraw.
Wczesne zidentyfikowanie przyczyny może ograniczyć zakres późniejszych prac remontowych.
Czy warto wykonać termowizję przy problemach z wilgocią?
Tak, ale termowizję należy traktować jako narzędzie diagnostyczne, a nie automatyczny wykrywacz wilgoci.
Największą wartość daje połączenie kilku informacji:
- obrazu termowizyjnego,
- pomiarów temperatury,
- pomiaru wilgotności powietrza,
- pomiaru wilgotności materiału,
- oględzin konstrukcji,
- analizy wentylacji.
Dopiero taki zestaw danych pozwala wiarygodnie ocenić, czy problem wynika z przecieku, mostka cieplnego, niedostatecznej izolacji, kondensacji czy kilku czynników występujących jednocześnie.
Termowizja i pleśń – podsumowanie
Pleśń widoczna na ścianie jest zazwyczaj skutkiem określonych warunków występujących w budynku. Usunięcie samego nalotu nie wystarczy, jeżeli nie zostanie odnaleziona i wyeliminowana przyczyna problemu.
Badanie termowizyjne może pomóc znaleźć:
- zimne fragmenty ścian,
- mostki termiczne,
- nieciągłości izolacji,
- potencjalne obszary zawilgocenia,
- problemy wokół okien,
- anomalie związane z instalacjami,
- miejsca szczególnie narażone na kondensację.
Najważniejsza jest jednak prawidłowa interpretacja wyniku.
Kamera termowizyjna pokazuje temperaturę powierzchni, a nie bezpośrednio obecność wody. Dlatego przy diagnozowaniu wilgoci i pleśni warto łączyć termowizję z pomiarami wilgotności oraz analizą konstrukcji i sposobu użytkowania budynku.
Dobrze przeprowadzona diagnostyka pozwala nie tylko znaleźć miejsce występowania problemu, ale przede wszystkim odpowiedzieć na najważniejsze pytanie: co powoduje wilgoć i co należy zrobić, aby pleśń nie pojawiła się ponownie?